Qish kelishi bilan har bir oilada ikki savol tug‘iladi: uyni qanday qilib arzonroq isitish mumkin va buni qanday xavfsiz qilish kerak. Noto‘g‘ri tanlangan isitgich elektr hisobini keskin oshiradi, bolalar xonasida esa himoyasiz qurilma xavf tug‘diradi. Quyida isitgich turlari, kerakli quvvat, elektr sarfini hisoblash va xavfsizlik haqida sodda tilda tushuntiramiz. Konvektor ichidagi isitish elementi pastdan kirgan sovuq havoni isitadi, iliq havo esa yuqoridagi panjaradan chiqib, xona bo‘ylab o‘z-o‘zidan aylanadi. Afzalligi: shovqinsiz ishlaydi, havoni kam quritadi, termostat yordamida haroratni bir xil ushlab turadi. Kamchiligi: xonani issiqlik ventilyatoriga nisbatan sekinroq isitadi. Qaysi xonaga mos: yotoqxona, bolalar xonasi, mehmonxona. Masalan, Denzel OptiPrime-2000 25 m² gacha xonaga mo‘ljallangan: 1000 va 2000 Vt rejimlari, raqamli termostat, taymer bor, uni pult va Wi-Fi orqali boshqarish mumkin. Soddaroq variant — MTX KM-2000.2: mexanik termostat, 1000/2000 Vt rejimlari va g‘ildirakli tayanchlar. Issiqlik ventilyatori havoni qizigan element orqali haydaydi, shuning uchun xona tez isiydi. Keramik issiqlik tabancasi xuddi shu tamoyilda ishlaydi, lekin kuchliroq bo‘lib, odatda katta ustaxona va ochiq ish joylarida ishlatiladi. Afzalligi: ixcham, ko‘chirish oson, xonani bir necha daqiqada iliqlashtiradi. Kamchiligi: ventilyator shovqini bor, uzoq ishlaganda havoni quritadi, katta xonani doimiy isitish uchun qulay emas. Qaysi xonaga mos: ofis, ustaxona, garaj yoki qisqa vaqtli qo‘shimcha isitish. MTX FHS-2000 spiral elementli, 1000 va 2000 Vt rejimlariga hamda isitishsiz shamollatish rejimiga ega, bimetall termostat va qizib ketishdan himoya bilan jihozlangan. Denzel DTFC-2000 esa keramik elementli, raqamli termostatli, pultli va aylanuvchi asosli, 20 m² gacha xonaga tavsiya etiladi. Gibrid isitgich havoni konvektor kabi isitadi va bir vaqtning o‘zida infraqizil nur ham tarqatadi. Nur yaqin atrofdagi odamlar va buyumlarni bevosita isitadi, shuning uchun iliqlik tezroq seziladi. Afzalligi: xona tez va bir tekis isiydi. Kamchiligi: nurli isitish asosan qurilma qaragan tomonda seziladi. Qaysi xonaga mos: mehmonxona, yotoqxona, ish xonasi. Masalan, Denzel HybridX-1500 750 va 1500 Vt rejimlarida ishlaydi, 25 m² gacha xonaga tavsiya etiladi, raqamli termostat, taymer va muzlashdan saqlash (antifriz) rejimiga ega. Konditsioner isitish rejimida issiqlikni o‘zi hosil qilmaydi, balki tashqi havodan olib, xonaga “ko‘chiradi”. Inverter kompressor quvvatini bir tekis o‘zgartiradi, shu sababli harorat sakrashlarsiz ushlanadi va elektr tejaladi. Afzalligi: elektr bilan isitishning eng tejamkor usullaridan biri, yozda esa sovutadi. Kamchiligi: mutaxassis o‘rnatishi kerak, qattiq sovuqda isitish samaradorligi pasayadi, qaysi tashqi haroratgacha ishlashi modelga bog‘liq. Qaysi xonaga mos: katta zal, keng xonadon, ofis. Masalan, Loretto Comfort Inverter 18 — 18000 BTU, 50 m² gacha xonaga mo‘ljallangan, isitish rejimi va Wi-Fi boshqaruviga ega, 135–265 V kuchlanishda ishlaydi. Premier Brillance PRM-12BRSPA-INV/G — 12000 BTU, 35 m² gacha xona uchun, Wi-Fi boshqaruvi va qo‘shimcha isitish elementi bor. Taxminiy qoida: shift balandligi 2,7 m gacha bo‘lgan, issiqlikni yaxshi saqlaydigan xona uchun har 10 m² ga taxminan 1 kVt quvvat kerak. Bu taxminiy hisob: burchakdagi xona, katta derazalar, yupqa devorlar yoki birinchi va oxirgi qavat bo‘lsa, quvvatni biroz zaxira bilan oling. 10 m² xona — taxminan 1 kVt (1000 Vt); 15 m² xona — taxminan 1,5 kVt (1500 Vt); 20 m² xona — taxminan 2 kVt (2000 Vt). Tovar sahifasidagi “isitish maydoni” ko‘rsatkichiga ham qarang: Denzel OptiPrime-2000 va MTX KM-2000.2 uchun 25 m², Ardesto CHH-2000MWC uchun 20 m², Premier PRM-MPCH-2000 uchun 15–22 m² ko‘rsatilgan. Hisoblash formulasi oddiy: quvvat (kVt) × ishlash vaqti (soat) × tarif (1 kVt·soat narxi). Amaldagi tarifni elektr hisobingizdan yoki elektr ta’minoti tashkilotidan bilib oling. Misol: 2000 Vt, ya’ni 2 kVt quvvatli isitgich kuniga 8 soat ishlasin. Eng ko‘p sarf — 2 × 8 = 16 kVt·soat. Ammo termostatli isitgich xona kerakli haroratga yetgach o‘chadi, harorat pasayganda yana yoqiladi. Shuning uchun haqiqiy sarf kamroq bo‘ladi: masalan, isitgich shu 8 soatning yarmida ishlasa, taxminan 8 kVt·soat sarflanadi. Bu sonni tarifga ko‘paytiring, oylik sarfni bilish uchun natijani 30 ga ko‘paytiring. Agar xona uchun 1000 Vt rejim yetarli bo‘lsa, kuchliroq rejimni yoqmang. Inverter konditsioner esa, umumiy ma’lumotga ko‘ra, isitish rejimida 1 kVt elektr evaziga bir necha kVt issiqlik beradi. Aniq ko‘rsatkich modelga va tashqi haroratga bog‘liq, biz ko‘rib chiqqan tovar sahifalarida bu koeffitsiyent ko‘rsatilmagan. Bolalar xonasi va tun uchun isitgich tanlaganda uchta funksiyaga e’tibor bering: Ag‘darilganda o‘chish — qurilma yiqilsa, isitish darhol to‘xtaydi; Qizib ketishdan himoya — ichki harorat haddan oshsa, isitgich o‘zini o‘chiradi; Termostat — xona kerakli haroratga yetgach, isitishni to‘xtatib, ortiqcha qizishning oldini oladi. Uchala funksiya ham tovar sahifasida tasdiqlangan modellar: Denzel OptiPrime-2000 va Denzel HybridX-1500, ularda bolalardan himoya ham bor. MTX KM-2000.2 va Ardesto CHH-2000MWC sahifalarida termostat va qizib ketishdan himoya ko‘rsatilgan. MTX FHS-2000 bimetall termostat va qizib ketishdan himoyaga ega. Umumiy qoidalar: isitgichni parda, kiyim va mebeldan uzoqroq qo‘ying, ustini yopmang, uzaytirgich orqali emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri rozetkaga ulang. Issiqlik ventilyatorini tunda va qarovsiz qoldirmang. Muhim farq: radiatorlar elektr isitgich emas. Ular rozetkaga ulanmaydi, balki kotyoldan keladigan issiq suv tizimiga ulanadi va shu suv issiqligini xonaga beradi. Alyuminiy radiator — yengil, tez isiydi va issiqlikni yaxshi uzatadi, lekin suv sifati va bosimga talabchanroq, shuning uchun ko‘proq xususiy uydagi yopiq tizimga mos. Bimetall radiator — ichida po‘lat quvur, tashqi qismi alyuminiy, yuqori bosimga chidamli. Masalan, EPA ER-500/100BM — 10 sektsiyali, har bir sektsiya 158 Vt issiqlik uzatadi, markazlar orasidagi masofa 500 mm, ishchi bosimi 12–18 bar. Sektsion radiator — bu material emas, tuzilish turi: radiator alohida sektsiyalardan yig‘iladi va kerakli sonini tanlash mumkin. Masalan, Akfa Classic 500 — 10 sektsiyali, ishchi bosimi 24 bar, nominal issiqlik oqimi 162/175 Vt. Sektsiya sonini taxminan shunday hisoblang: xonaga kerakli issiqlik (10 m² ga 1 kVt) bir sektsiya issiqligiga bo‘linadi. Masalan, 15 m² xonaga taxminan 1500 Vt kerak, 1500 : 158 ≈ 10 sektsiya. Sirkulyatsion nasos tizimdagi suvni majburan aylantiradi, shunda uzoqdagi xonalar ham bir tekis isiydi. EPA ESN25-6-180-1 nasosida 50/75/100 Vt quvvatli uchta rejim bor, bosim balandligi 2/3/4 m, o‘tkazish qobiliyati soatiga 3,3 m³, himoya darajasi IP44. Kichik xona (10–15 m²): 1000–1500 Vt quvvatli konvektor yoki gibrid isitgich, masalan, 750/1500 Vt rejimli Denzel HybridX-1500. Yotoqxona va bolalar xonasi: shovqinsiz konvektor, unda termostat, ag‘darilganda o‘chish va qizib ketishdan himoya bo‘lsin, masalan, Denzel OptiPrime-2000. Katta zal (35–50 m²): isitish rejimli inverter konditsioner, masalan, Loretto Comfort Inverter 18 yoki Premier Brillance PRM-12BRSPA-INV/G. Ofis yoki garaj: tez isituvchi issiqlik ventilyatori (MTX FHS-2000, Denzel DTFC-2000), katta ustaxona uchun esa issiqlik tabancasi. Kotyolli uy: bimetall yoki alyuminiy radiatorlar va sirkulyatsion nasos. Termostatli, ag‘darilganda o‘chadigan va qizib ketishdan himoyalangan konvektorni tunda past rejimda qoldirish mumkin. Issiqlik ventilyatori va himoyasiz qurilmalarni qarovsiz qoldirmang. Bir xil quvvatda ikkalasi bir xil elektr sarflaydi. Farq ishlash usulida: ventilyator tez isitadi va qisqa vaqt uchun qulay, konvektor esa haroratni uzoq vaqt bir tekis ushlab turadi. Tejash termostat va to‘g‘ri tanlangan quvvatga bog‘liq. Ha, agar modelda isitish rejimi bo‘lsa. Qaysi tashqi haroratgacha samarali ishlashini sotib olishdan oldin aniq model bo‘yicha so‘rab biling. Xulosa qilib aytganda, kichik xona uchun termostatli konvektor, tez isitish uchun issiqlik ventilyatori, katta xona uchun isitish rejimli inverter konditsioner, kotyolli uy uchun esa radiator va nasos to‘g‘ri tanlov bo‘ladi. Elektr tarmog‘idagi kuchlanish sakrashlaridan texnikani qanday himoya qilish haqida stabilizatorlarga bag‘ishlangan keyingi maqolamizni ham o‘qing.
Batafsil
